TED 2 lượt xem
Bấm Phát để bắt đầu. Bấm vào từ trong phụ đề để tra và lưu.
, ,
Hồi học đại học, tôi học chuyên ngành chính trị học.
.
Nghĩa là tôi phải viết rất nhiều bài luận.
, ,
Giờ thì khi một sinh viên bình thường viết luận,
.
họ có thể chia công việc ra như thế này.
, -- ,
Tức là, bạn biết đấy, có thể bắt đầu hơi chậm,
nhưng trong tuần đầu bạn làm được đủ việc
, , , .
để về sau, dù có vài ngày làm việc nặng hơn, mọi thứ vẫn hoàn thành và không bị dồn ép.
.
Và tôi cũng muốn làm theo cách đó.
.
Đó sẽ là kế hoạch.
,
Tôi sẽ chuẩn bị sẵn mọi thứ,
, , ,
nhưng rồi thực tế, bài luận lại đến hạn,
.
và rồi tôi lại làm kiểu thế này.
.
Và chuyện đó lặp lại ở mọi bài luận.
90- ,
Nhưng rồi đến khóa luận tốt nghiệp 90 trang của tôi,
.
một bài mà bạn được kỳ vọng dành cả năm để thực hiện.
, .
Và tôi biết với loại bài như vậy, cách làm việc thông thường của tôi là không khả thi.
.
Đó là một dự án quá lớn.
,
Vì vậy tôi lên kế hoạch cẩn thận,
.
và quyết định mình phải đi theo kiểu như thế này.
.
Đây là cách cả năm sẽ diễn ra.
, ,
Tức là tôi sẽ bắt đầu nhẹ nhàng, tăng dần cường độ vào giữa năm,
,
và cuối cùng tăng tốc hết cỡ
.
giống như một chiếc cầu thang nhỏ.
?
Leo cầu thang thì khó đến mức nào chứ?
, ?
Chẳng có gì to tát, đúng không?
, .
Nhưng rồi, điều buồn cười nhất đã xảy ra.
?
Mấy tháng đầu tiên ấy à?
, .
Chúng trôi qua, và tôi chẳng làm được gì ra hồn.
.
Thế là chúng tôi có một kế hoạch mới được điều chỉnh, nghe rất tuyệt.
-- ,
Rồi thì -- Nhưng rồi những tháng giữa ấy cũng trôi qua,
, .
tôi thật sự chẳng viết được chữ nào, và thế là chúng tôi đã ở đây.
, .
Rồi hai tháng biến thành một tháng, rồi một tháng lại thành hai tuần.
,
Và một ngày nọ, tôi thức dậy chỉ còn ba ngày nữa là đến hạn nộp,
,
mà vẫn chưa viết được một chữ nào,
:
nên tôi làm việc duy nhất mình có thể làm:
90 72 , --
tôi viết 90 trang trong 72 giờ, thức trắng không phải một mà tới hai đêm --
-- ,
con người không được phép thức trắng hai đêm liên tiếp -- rồi chạy nước rút qua khuôn viên trường,
, .
lao người như trong thước phim quay chậm, và nộp kịp đúng giờ chót.
.
Tôi cứ nghĩ mọi chuyện đến đó là kết thúc.
, .
Nhưng một tuần sau, tôi nhận được một cuộc gọi, và là từ nhà trường.
, " ?"
Họ hỏi: "Có phải Tim Urban đó không?"
, "."
Tôi đáp: "Vâng."
, " ."
Họ nói: "Chúng tôi cần nói chuyện về luận văn của em."
, "."
Tôi đáp: "Vâng ạ."
, " ."
Và họ nói: "Đây là luận văn hay nhất mà chúng tôi từng thấy."
.
Chuyện đó không hề xảy ra.
, .
Đó là một luận văn rất, rất tệ.
,
Tôi chỉ muốn tận hưởng khoảnh khắc ấy, khi tất cả các bạn nghĩ rằng,
" !"
"Anh chàng này thật tuyệt vời!"
, , , .
Không, không, nó thật sự rất, rất tệ.
, .
Dù sao thì hôm nay tôi là một anh chàng viết lách và làm blog.
.
Tôi viết blog Wait But Why.
, .
Và cách đây vài năm, tôi quyết định viết về thói trì hoãn.
,
Hành vi của tôi luôn khiến những người không trì hoãn xung quanh đều bối rối,
và tôi muốn giải thích cho những người không trì hoãn trên thế giới
,
điều gì diễn ra trong đầu những người hay trì hoãn,
.
và vì sao chúng tôi lại như vậy.
,
Lúc đó, tôi có một giả thuyết rằng não của người trì hoãn thực sự khác
.
so với não của những người khác.
,
Để kiểm chứng điều này, tôi đã tìm được một phòng thí nghiệm MRI
cho phép tôi quét não của chính mình
, .
và não của một người đã được chứng minh là không trì hoãn, để tôi có thể so sánh hai bộ não.
.
Hôm nay tôi thực sự mang chúng đến đây để cho các bạn xem.
.
Tôi muốn các bạn quan sát kỹ xem có nhận ra sự khác biệt nào không.
,
Tôi biết nếu bạn không phải là chuyên gia về não bộ được đào tạo bài bản,
, , ?
thì sự khác biệt không hề rõ ràng, nhưng cứ xem thử nhé?
.
Đây là não của một người không trì hoãn.
...
Và bây giờ...
.
đây là não của tôi.
.
Có một sự khác biệt.
,
Cả hai bộ não đều có một Người Ra Quyết Định Lý Trí, nhưng não của người trì hoãn
.
còn có thêm một Con Khỉ Thỏa Mãn Tức Thời.
, ?
Vậy điều này có nghĩa gì đối với người trì hoãn?
, .
Điều đó có nghĩa là mọi thứ vẫn ổn cho đến khi chuyện này xảy ra.
,
Vậy nên Người Ra Quyết Định Lý Trí sẽ đưa ra quyết định hợp lý là làm một việc gì đó hiệu quả,
, ,
nhưng Con Khỉ không thích kế hoạch đó, nên nó thực sự cầm lái,
, ",
và nó nói: "Thực ra, hãy đọc toàn bộ trang Wikipedia
/ , .
về vụ bê bối Nancy Kerrigan/ Tonya Harding, vì tôi vừa nhớ ra chuyện đó đã xảy ra.
-- ,
Sau đó -- sau đó chúng ta sẽ đi tới tủ lạnh,
10 .
để xem có gì mới trong đó kể từ 10 phút trước không.
,
Sau đó, chúng ta sẽ lao vào một vòng xoáy YouTube
bắt đầu bằng các video Richard Feynman nói về nam châm
, .
và kết thúc rất, rất lâu sau đó với việc chúng ta xem các cuộc phỏng vấn mẹ của Justin Bieber.
" ,
"Tất cả việc đó sẽ mất một lúc,
.
nên hôm nay chúng ta sẽ không còn chỗ trong lịch cho bất kỳ công việc nào.
!"
Xin lỗi nhé!"
() , ?
(Thở dài) Giờ thì chuyện gì đang xảy ra vậy?
Con Khỉ Thỏa Mãn Tức Thì trông không giống kiểu người
.
mà bạn muốn ngồi sau tay lái.
.
Nó sống hoàn toàn trong khoảnh khắc hiện tại.
, ,
Nó không có ký ức về quá khứ, không biết gì về tương lai,
: .
và nó chỉ quan tâm đến hai điều: dễ dàng và vui thích.
, , .
Trong thế giới động vật, điều đó vận hành ổn.
Nếu bạn là một con chó
,
và bạn dành cả đời chỉ làm những việc dễ dàng và thú vị,
!
thì bạn là một thành công lớn!
, .
Và với Con Khỉ, con người chỉ là một loài động vật khác.
, ,
Bạn phải ngủ đủ giấc, ăn đủ no và sinh sôi đến thế hệ tiếp theo,
.
điều mà vào thời bộ lạc có lẽ vẫn ổn.
, , .
Nhưng nếu bạn chưa để ý, giờ chúng ta không còn ở thời bộ lạc nữa.
, .
Chúng ta đang sống trong một nền văn minh tiên tiến, còn Con Khỉ thì không biết nó là gì.
, ,
Đó là lý do trong não ta còn có một “anh chàng” khác, Người Ra Quyết Định Lý Trí,
.
người mang lại cho ta khả năng làm những điều mà loài vật nào khác cũng không làm được.
.
Chúng ta có thể hình dung tương lai.
.
Chúng ta có thể nhìn thấy bức tranh toàn cảnh.
.
Chúng ta có thể lập kế hoạch dài hạn.
.
Và anh ấy muốn cân nhắc tất cả những điều đó.
Và anh ấy chỉ muốn chúng ta làm
.
điều hợp lý nhất để làm ngay lúc này.
, ,
Đôi khi, làm những việc dễ chịu và thú vị cũng là hợp lý,
.
chẳng hạn khi bạn đang ăn tối, đi ngủ hay tận hưởng thời gian nghỉ ngơi xứng đáng.
.
Đó là lý do hai bên có phần giao nhau.
.
Đôi khi hai bên đồng ý với nhau.
,
Nhưng có những lúc, việc làm
,
những việc khó khăn và kém dễ chịu hơn mới thực sự hợp lý hơn nhiều,
.
vì lợi ích của bức tranh toàn cảnh.
.
Và đó là lúc xung đột nảy sinh.
, ,
Và với người trì hoãn, xung đột ấy lần nào cũng có xu hướng kết thúc theo một kiểu nhất định,
,
khiến anh ta phải dành rất nhiều thời gian trong vùng màu cam này,
.
một nơi dễ chịu và thú vị, hoàn toàn nằm ngoài vòng tròn “Hợp Lý”.
.
Tôi gọi nó là Sân Chơi Đen Tối.
,
Giờ thì, Sân Chơi Đen Tối là một nơi
.
mà tất cả những người trì hoãn ngoài kia đều biết rất rõ.
Đó là nơi các hoạt động giải trí diễn ra
.
vào những lúc mà lẽ ra không nên có các hoạt động giải trí ấy.
Niềm vui bạn có ở Sân chơi Bóng tối
, ,
thực ra không phải niềm vui, vì nó hoàn toàn không xứng đáng,
, , , --
và không khí tràn ngập cảm giác tội lỗi, sợ hãi, lo âu, ghét bản thân —
.
tất cả những cảm xúc quen thuộc của người trì hoãn.
, , ,
Và câu hỏi là, trong tình huống này, khi Con Khỉ cầm lái,
,
làm thế nào người trì hoãn có thể tự đưa mình đến vùng xanh này,
, ?
một nơi kém dễ chịu hơn, nhưng là nơi những điều thực sự quan trọng xảy ra?
, ,
Hóa ra người trì hoãn có một thiên thần hộ mệnh,
một người luôn dõi theo và bảo vệ anh ta
-- .
trong những khoảnh khắc đen tối nhất — một thực thể gọi là Quái Vật Hoảng Loạn.
, ,
Quái Vật Hoảng Loạn phần lớn thời gian đều ngủ yên,
nhưng anh ta đột ngột thức dậy bất cứ khi nào thời hạn đến quá gần
, .
hoặc có nguy cơ bị xấu hổ trước công chúng, thảm họa nghề nghiệp hay một hậu quả đáng sợ nào khác.
, .
Và quan trọng là, anh ta là thứ duy nhất mà Con Khỉ sợ hãi.
, ,
Gần đây, anh ta đã trở nên rất liên quan đến cuộc sống của tôi,
bởi vì khoảng sáu tháng trước, những người của TED đã liên hệ với tôi
.
và mời tôi thực hiện một bài nói TED.
, , .
Tất nhiên, tôi đã đồng ý.
.
Từ trước đến nay, tôi luôn mơ ước được thực hiện một bài nói TED.
,
Nhưng giữa lúc phấn khích này,
.
Người Ra Quyết Định Lý Trí dường như có điều khác trong đầu.
, " ?
Anh ta nói: "Chúng ta có hiểu rõ những gì vừa chấp nhận không?
?
Chúng ta có hình dung được điều sẽ xảy ra trong tương lai không?
."
Chúng ta cần ngồi xuống và bắt tay vào việc này ngay bây giờ."
, " ,
Và Con Khỉ nói: "Hoàn toàn đồng ý, nhưng hãy mở Google Earth đã
, 200 ,
và phóng to xuống phía dưới cùng của Ấn Độ, khoảng 200 feet so với mặt đất,
,
rồi cuộn lên trong hai tiếng rưỡi cho đến khi tới phía trên cùng của đất nước,
."
để chúng ta cảm nhận Ấn Độ rõ hơn."
.
Đó là những gì chúng tôi đã làm hôm ấy.
,
Khi sáu tháng trôi thành bốn, rồi thành hai, rồi thành một,
.
đội ngũ TED quyết định công bố danh sách diễn giả.
,
Và tôi mở trang web, và khuôn mặt tôi
.
đang nhìn thẳng lại tôi.
?
Đoán xem ai vừa thức dậy?
,
Thế là Con Quái Vật Hoảng Loạn bắt đầu mất trí,
, .
và vài giây sau, cả hệ thống rơi vào hỗn loạn.
-- , --
Còn Con Khỉ, nhớ nhé, nó khiếp sợ Con Quái Vật Hoảng Loạn,
, !
vụt một cái, nó trèo lên cây!
, ,
Và cuối cùng, cuối cùng, Người Ra Quyết Định Lý Trí có thể cầm lái
.
và tôi có thể bắt đầu chuẩn bị bài nói.
, ,
Giờ thì Con Quái Vật Hoảng Loạn giải thích đủ kiểu hành vi trì hoãn khá điên rồ,
chẳng hạn như việc một người như tôi có thể dành hai tuần
,
mà không sao viết nổi câu mở đầu của một bài luận,
rồi bỗng dưng tìm được tinh thần làm việc khó tin
.
để thức trắng đêm và viết xong tám trang.
, -- .
Và toàn bộ tình huống này, với ba nhân vật, chính là hệ thống của người trì hoãn.
, , .
Nó không đẹp đẽ gì, nhưng cuối cùng thì nó vẫn hiệu quả.
.
Đây là điều tôi quyết định viết trên blog cách đây vài năm.
, .
Khi viết xong, tôi đã kinh ngạc trước phản hồi nhận được.
,
Thực sự có hàng nghìn email gửi về,
,
từ đủ loại người khác nhau trên khắp thế giới,
.
làm đủ loại nghề nghiệp khác nhau.
, , ,
Đó là những người từng là y tá, nhân viên ngân hàng, họa sĩ, kỹ sư
.
và rất, rất nhiều nghiên cứu sinh tiến sĩ.
, : " ."
Và tất cả họ đều viết, nói cùng một điều: "Tôi cũng gặp vấn đề này."
Nhưng điều khiến tôi ấn tượng là sự tương phản giữa giọng điệu nhẹ nhàng của bài đăng
.
và sự nặng nề của những email này.
Những người này viết với sự thất vọng sâu sắc
,
về việc trì hoãn đã làm gì với cuộc đời họ,
.
về việc "Con khỉ" này đã gây ra điều gì cho họ.
, ,
Tôi nghĩ về điều này và tự nhủ,
, , ?
vậy nếu hệ thống của người hay trì hoãn hiệu quả, thì chuyện gì đang xảy ra?
?
Tại sao tất cả những người này lại rơi vào tình cảnh tối tăm đến vậy?
, .
Hóa ra có hai loại trì hoãn.
, , .
Mọi thứ tôi nói hôm nay, các ví dụ tôi đưa ra, đều có hạn chót.
,
Và khi có hạn chót, hậu quả của việc trì hoãn bị giới hạn trong ngắn hạn
.
vì "Con quái vật hoảng loạn" xuất hiện.
Nhưng có loại trì hoãn thứ hai
.
xảy ra trong những tình huống không có hạn chót.
--
Vậy nếu bạn muốn một sự nghiệp mà bạn phải tự khởi động --
, --
chẳng hạn nghệ thuật, hoặc kinh doanh khởi nghiệp --
, ,
ban đầu những việc đó không có hạn chót, vì chưa có gì xảy ra,
cho đến khi bạn đi ra ngoài và làm công việc vất vả
, .
để tạo đà, khiến mọi thứ bắt đầu chuyển động.
Ngoài sự nghiệp, cũng có đủ loại việc quan trọng khác
,
mà không liên quan đến bất kỳ thời hạn nào,
,
chẳng hạn như gặp gỡ gia đình hoặc tập thể dục và chăm sóc sức khỏe,
.
cải thiện mối quan hệ của bạn hoặc rời khỏi một mối quan hệ không còn hiệu quả.
Giờ nếu cách duy nhất để người trì hoãn làm những việc khó khăn này
, , ,
là "Quái vật Hoảng loạn", thì đó là vấn đề, bởi trong tất cả những tình huống không có thời hạn này,
.
Quái vật Hoảng loạn sẽ không xuất hiện.
,
Nó chẳng có lý do gì để thức dậy,
, ; .
nên hậu quả của việc trì hoãn không được kiểm soát; chúng cứ lan rộng ra mãi mãi.
Và chính kiểu trì hoãn dài hạn này
ít được nhìn thấy và ít được nhắc đến hơn nhiều
, .
so với kiểu trì hoãn ngắn hạn, gắn với thời hạn, nghe có vẻ hài hước hơn.
.
Nó thường được chịu đựng một cách thầm lặng và riêng tư.
Và nó có thể là nguồn gốc
, .
của rất nhiều nỗi bất hạnh và hối tiếc kéo dài.
, ,
Và tôi nghĩ, đó là lý do những người ấy gửi email cho tôi,
.
và cũng là lý do họ rơi vào tình trạng tệ như vậy.
.
Không phải vì họ đang vội vã làm một dự án nào đó.
,
Mà là vì sự trì hoãn dài hạn đã khiến họ cảm thấy mình như một người ngoài cuộc,
, .
có lúc, ngay trong chính cuộc sống của mình.
;
Nỗi bực bội không nằm ở chỗ họ không thể đạt được ước mơ;
.
mà là họ thậm chí còn không thể bắt đầu theo đuổi chúng.
--
Vì vậy, khi đọc những email này, tôi chợt nhận ra một điều --
.
rằng tôi không nghĩ những người không trì hoãn thực sự tồn tại.
-- .
Đúng vậy -- tôi nghĩ tất cả các bạn đều là người trì hoãn.
, , ,
Có thể không phải ai cũng bừa bộn như một số người trong chúng ta,
,
và một số người trong các bạn có mối quan hệ lành mạnh với deadline,
: .
nhưng hãy nhớ: chiêu lừa tinh vi nhất của Con Khỉ là khi không có deadline nào cả.
, .
Bây giờ, tôi muốn cho các bạn xem một điều cuối cùng.
.
Tôi gọi đây là Lịch Cuộc Đời.
90- .
Đó là một ô cho mỗi tuần của cuộc đời 90 năm.
, .
Không có bao nhiêu ô đâu, nhất là khi chúng ta đã dùng đi kha khá rồi.
, .
Vì vậy tôi nghĩ tất cả chúng ta cần nhìn thật kỹ, thật nghiêm túc vào cuốn lịch đó.
,
Chúng ta cần suy nghĩ về điều mà mình thực sự đang trì hoãn,
.
vì ai cũng đang trì hoãn một điều gì đó trong cuộc sống.
.
Chúng ta cần luôn cảnh giác với Con Khỉ Thỏa Mãn Tức Thì.
.
Đó là nhiệm vụ của tất cả chúng ta.
,
Và vì trên đó không có nhiều ô lắm,
.
nên đây là nhiệm vụ có lẽ nên bắt đầu ngay hôm nay.
, , ...
À, có lẽ không phải hôm nay, nhưng...
.
Bạn biết đấy.
.
Đâu đó sớm thôi.
.
Cảm ơn các bạn.
So in college, I was a government major,
Hồi học đại học, tôi học chuyên ngành chính trị học.
which means I had to write a lot of papers.
Nghĩa là tôi phải viết rất nhiều bài luận.
Now, when a normal student writes a paper,
Giờ thì khi một sinh viên bình thường viết luận,
they might spread the work out a little like this.
họ có thể chia công việc ra như thế này.
So, you know -- you get started maybe a little slowly,
Tức là, bạn biết đấy, có thể bắt đầu hơi chậm,
but you get enough done in the first week
nhưng trong tuần đầu bạn làm được đủ việc
that, with some heavier days later on, everything gets done, things stay civil.
để về sau, dù có vài ngày làm việc nặng hơn, mọi thứ vẫn hoàn thành và không bị dồn ép.
And I would want to do that like that.
Và tôi cũng muốn làm theo cách đó.
That would be the plan.
Đó sẽ là kế hoạch.
I would have it all ready to go,
Tôi sẽ chuẩn bị sẵn mọi thứ,
but then, actually, the paper would come along,
nhưng rồi thực tế, bài luận lại đến hạn,
and then I would kind of do this.
và rồi tôi lại làm kiểu thế này.
And that would happen every single paper.
Và chuyện đó lặp lại ở mọi bài luận.
But then came my 90-page senior thesis,
Nhưng rồi đến khóa luận tốt nghiệp 90 trang của tôi,
a paper you're supposed to spend a year on.
một bài mà bạn được kỳ vọng dành cả năm để thực hiện.
And I knew for a paper like that, my normal work flow was not an option.
Và tôi biết với loại bài như vậy, cách làm việc thông thường của tôi là không khả thi.
It was way too big a project.
Đó là một dự án quá lớn.
So I planned things out,
Vì vậy tôi lên kế hoạch cẩn thận,
and I decided I kind of had to go something like this.
và quyết định mình phải đi theo kiểu như thế này.
This is how the year would go.
Đây là cách cả năm sẽ diễn ra.
So I'd start off light, and I'd bump it up in the middle months,
Tức là tôi sẽ bắt đầu nhẹ nhàng, tăng dần cường độ vào giữa năm,
and then at the end, I would kick it up into high gear
và cuối cùng tăng tốc hết cỡ
just like a little staircase.
giống như một chiếc cầu thang nhỏ.
How hard could it be to walk up the stairs?
Leo cầu thang thì khó đến mức nào chứ?
No big deal, right?
Chẳng có gì to tát, đúng không?
But then, the funniest thing happened.
Nhưng rồi, điều buồn cười nhất đã xảy ra.
Those first few months?
Mấy tháng đầu tiên ấy à?
They came and went, and I couldn't quite do stuff.
Chúng trôi qua, và tôi chẳng làm được gì ra hồn.
So we had an awesome new revised plan.
Thế là chúng tôi có một kế hoạch mới được điều chỉnh, nghe rất tuyệt.
And then -- But then those middle months actually went by,
Rồi thì -- Nhưng rồi những tháng giữa ấy cũng trôi qua,
and I didn't really write words, and so we were here.
tôi thật sự chẳng viết được chữ nào, và thế là chúng tôi đã ở đây.
And then two months turned into one month, which turned into two weeks.
Rồi hai tháng biến thành một tháng, rồi một tháng lại thành hai tuần.
And one day I woke up with three days until the deadline,
Và một ngày nọ, tôi thức dậy chỉ còn ba ngày nữa là đến hạn nộp,
still not having written a word,
mà vẫn chưa viết được một chữ nào,
and so I did the only thing I could:
nên tôi làm việc duy nhất mình có thể làm:
I wrote 90 pages over 72 hours, pulling not one but two all-nighters --
tôi viết 90 trang trong 72 giờ, thức trắng không phải một mà tới hai đêm --
humans are not supposed to pull two all-nighters -- sprinted across campus,
con người không được phép thức trắng hai đêm liên tiếp -- rồi chạy nước rút qua khuôn viên trường,
dove in slow motion, and got it in just at the deadline.
lao người như trong thước phim quay chậm, và nộp kịp đúng giờ chót.
I thought that was the end of everything.
Tôi cứ nghĩ mọi chuyện đến đó là kết thúc.
But a week later I get a call, and it's the school.
Nhưng một tuần sau, tôi nhận được một cuộc gọi, và là từ nhà trường.
And they say, "Is this Tim Urban?"
Họ hỏi: "Có phải Tim Urban đó không?"
And I say, "Yeah."
Tôi đáp: "Vâng."
And they say, "We need to talk about your thesis."
Họ nói: "Chúng tôi cần nói chuyện về luận văn của em."
And I say, "OK."
Tôi đáp: "Vâng ạ."
And they say, "It's the best one we've ever seen."
Và họ nói: "Đây là luận văn hay nhất mà chúng tôi từng thấy."
That did not happen.
Chuyện đó không hề xảy ra.
It was a very, very bad thesis.
Đó là một luận văn rất, rất tệ.
I just wanted to enjoy that one moment when all of you thought,
Tôi chỉ muốn tận hưởng khoảnh khắc ấy, khi tất cả các bạn nghĩ rằng,
"This guy is amazing!"
"Anh chàng này thật tuyệt vời!"
No, no, it was very, very bad.
Không, không, nó thật sự rất, rất tệ.
Anyway, today I'm a writer-blogger guy.
Dù sao thì hôm nay tôi là một anh chàng viết lách và làm blog.
I write the blog Wait But Why.
Tôi viết blog Wait But Why.
And a couple of years ago, I decided to write about procrastination.
Và cách đây vài năm, tôi quyết định viết về thói trì hoãn.
My behavior has always perplexed the non-procrastinators around me,
Hành vi của tôi luôn khiến những người không trì hoãn xung quanh đều bối rối,
and I wanted to explain to the non-procrastinators of the world
và tôi muốn giải thích cho những người không trì hoãn trên thế giới
what goes on in the heads of procrastinators,
điều gì diễn ra trong đầu những người hay trì hoãn,
and why we are the way we are.
và vì sao chúng tôi lại như vậy.
Now, I had a hypothesis that the brains of procrastinators were actually different
Lúc đó, tôi có một giả thuyết rằng não của người trì hoãn thực sự khác
than the brains of other people.
so với não của những người khác.
And to test this, I found an MRI lab
Để kiểm chứng điều này, tôi đã tìm được một phòng thí nghiệm MRI
that actually let me scan both my brain
cho phép tôi quét não của chính mình
and the brain of a proven non-procrastinator, so I could compare them.
và não của một người đã được chứng minh là không trì hoãn, để tôi có thể so sánh hai bộ não.
I actually brought them here to show you today.
Hôm nay tôi thực sự mang chúng đến đây để cho các bạn xem.
I want you to take a look carefully to see if you can notice a difference.
Tôi muốn các bạn quan sát kỹ xem có nhận ra sự khác biệt nào không.
I know that if you're not a trained brain expert,
Tôi biết nếu bạn không phải là chuyên gia về não bộ được đào tạo bài bản,
it's not that obvious, but just take a look, OK?
thì sự khác biệt không hề rõ ràng, nhưng cứ xem thử nhé?
So here's the brain of a non-procrastinator.
Đây là não của một người không trì hoãn.
Now ...
Và bây giờ...
here's my brain.
đây là não của tôi.
There is a difference.
Có một sự khác biệt.
Both brains have a Rational Decision-Maker in them, but the procrastinator's brain
Cả hai bộ não đều có một Người Ra Quyết Định Lý Trí, nhưng não của người trì hoãn
also has an Instant Gratification Monkey.
còn có thêm một Con Khỉ Thỏa Mãn Tức Thời.
Now, what does this mean for the procrastinator?
Vậy điều này có nghĩa gì đối với người trì hoãn?
Well, it means everything's fine until this happens.
Điều đó có nghĩa là mọi thứ vẫn ổn cho đến khi chuyện này xảy ra.
So the Rational Decision-Maker will make the rational decision to do something productive,
Vậy nên Người Ra Quyết Định Lý Trí sẽ đưa ra quyết định hợp lý là làm một việc gì đó hiệu quả,
but the Monkey doesn't like that plan, so he actually takes the wheel,
nhưng Con Khỉ không thích kế hoạch đó, nên nó thực sự cầm lái,
and he says, "Actually, let's read the entire Wikipedia page
và nó nói: "Thực ra, hãy đọc toàn bộ trang Wikipedia
of the Nancy Kerrigan/ Tonya Harding scandal, because I just remembered that that happened.
về vụ bê bối Nancy Kerrigan/ Tonya Harding, vì tôi vừa nhớ ra chuyện đó đã xảy ra.
Then -- Then we're going to go over to the fridge,
Sau đó -- sau đó chúng ta sẽ đi tới tủ lạnh,
to see if there's anything new in there since 10 minutes ago.
để xem có gì mới trong đó kể từ 10 phút trước không.
After that, we're going to go on a YouTube spiral
Sau đó, chúng ta sẽ lao vào một vòng xoáy YouTube
that starts with videos of Richard Feynman talking about magnets
bắt đầu bằng các video Richard Feynman nói về nam châm
and ends much, much later with us watching interviews with Justin Bieber's mom.
và kết thúc rất, rất lâu sau đó với việc chúng ta xem các cuộc phỏng vấn mẹ của Justin Bieber.
"All of that's going to take a while,
"Tất cả việc đó sẽ mất một lúc,
so we're not going to really have room on the schedule for any work today.
nên hôm nay chúng ta sẽ không còn chỗ trong lịch cho bất kỳ công việc nào.
Sorry!"
Xin lỗi nhé!"
(Sigh) Now, what is going on here?
(Thở dài) Giờ thì chuyện gì đang xảy ra vậy?
The Instant Gratification Monkey does not seem like a guy
Con Khỉ Thỏa Mãn Tức Thì trông không giống kiểu người
you want behind the wheel.
mà bạn muốn ngồi sau tay lái.
He lives entirely in the present moment.
Nó sống hoàn toàn trong khoảnh khắc hiện tại.
He has no memory of the past, no knowledge of the future,
Nó không có ký ức về quá khứ, không biết gì về tương lai,
and he only cares about two things: easy and fun.
và nó chỉ quan tâm đến hai điều: dễ dàng và vui thích.
Now, in the animal world, that works fine.
Trong thế giới động vật, điều đó vận hành ổn.
If you're a dog
Nếu bạn là một con chó
and you spend your whole life doing nothing other than easy and fun things,
và bạn dành cả đời chỉ làm những việc dễ dàng và thú vị,
you're a huge success!
thì bạn là một thành công lớn!
And to the Monkey, humans are just another animal species.
Và với Con Khỉ, con người chỉ là một loài động vật khác.
You have to keep well-slept, well-fed and propagating into the next generation,
Bạn phải ngủ đủ giấc, ăn đủ no và sinh sôi đến thế hệ tiếp theo,
which in tribal times might have worked OK.
điều mà vào thời bộ lạc có lẽ vẫn ổn.
But, if you haven't noticed, now we're not in tribal times.
Nhưng nếu bạn chưa để ý, giờ chúng ta không còn ở thời bộ lạc nữa.
We're in an advanced civilization, and the Monkey does not know what that is.
Chúng ta đang sống trong một nền văn minh tiên tiến, còn Con Khỉ thì không biết nó là gì.
Which is why we have another guy in our brain, the Rational Decision-Maker,
Đó là lý do trong não ta còn có một “anh chàng” khác, Người Ra Quyết Định Lý Trí,
who gives us the ability to do things no other animal can do.
người mang lại cho ta khả năng làm những điều mà loài vật nào khác cũng không làm được.
We can visualize the future.
Chúng ta có thể hình dung tương lai.
We can see the big picture.
Chúng ta có thể nhìn thấy bức tranh toàn cảnh.
We can make long-term plans.
Chúng ta có thể lập kế hoạch dài hạn.
And he wants to take all of that into account.
Và anh ấy muốn cân nhắc tất cả những điều đó.
And he wants to just have us do
Và anh ấy chỉ muốn chúng ta làm
whatever makes sense to be doing right now.
điều hợp lý nhất để làm ngay lúc này.
Now, sometimes it makes sense to be doing things that are easy and fun,
Đôi khi, làm những việc dễ chịu và thú vị cũng là hợp lý,
like when you're having dinner or going to bed or enjoying well-earned leisure time.
chẳng hạn khi bạn đang ăn tối, đi ngủ hay tận hưởng thời gian nghỉ ngơi xứng đáng.
That's why there's an overlap.
Đó là lý do hai bên có phần giao nhau.
Sometimes they agree.
Đôi khi hai bên đồng ý với nhau.
But other times, it makes much more sense
Nhưng có những lúc, việc làm
to be doing things that are harder and less pleasant,
những việc khó khăn và kém dễ chịu hơn mới thực sự hợp lý hơn nhiều,
for the sake of the big picture.
vì lợi ích của bức tranh toàn cảnh.
And that's when we have a conflict.
Và đó là lúc xung đột nảy sinh.
And for the procrastinator, that conflict tends to end a certain way every time,
Và với người trì hoãn, xung đột ấy lần nào cũng có xu hướng kết thúc theo một kiểu nhất định,
leaving him spending a lot of time in this orange zone,
khiến anh ta phải dành rất nhiều thời gian trong vùng màu cam này,
an easy and fun place that's entirely out of the Makes Sense circle.
một nơi dễ chịu và thú vị, hoàn toàn nằm ngoài vòng tròn “Hợp Lý”.
I call it the Dark Playground.
Tôi gọi nó là Sân Chơi Đen Tối.
Now, the Dark Playground is a place
Giờ thì, Sân Chơi Đen Tối là một nơi
that all of you procrastinators out there know very well.
mà tất cả những người trì hoãn ngoài kia đều biết rất rõ.
It's where leisure activities happen
Đó là nơi các hoạt động giải trí diễn ra
at times when leisure activities are not supposed to be happening.
vào những lúc mà lẽ ra không nên có các hoạt động giải trí ấy.
The fun you have in the Dark Playground
Niềm vui bạn có ở Sân chơi Bóng tối
isn't actually fun, because it's completely unearned,
thực ra không phải niềm vui, vì nó hoàn toàn không xứng đáng,
and the air is filled with guilt, dread, anxiety, self-hatred --
và không khí tràn ngập cảm giác tội lỗi, sợ hãi, lo âu, ghét bản thân —
all of those good procrastinator feelings.
tất cả những cảm xúc quen thuộc của người trì hoãn.
And the question is, in this situation, with the Monkey behind the wheel,
Và câu hỏi là, trong tình huống này, khi Con Khỉ cầm lái,
how does the procrastinator ever get himself over here to this blue zone,
làm thế nào người trì hoãn có thể tự đưa mình đến vùng xanh này,
a less pleasant place, but where really important things happen?
một nơi kém dễ chịu hơn, nhưng là nơi những điều thực sự quan trọng xảy ra?
Well, turns out the procrastinator has a guardian angel,
Hóa ra người trì hoãn có một thiên thần hộ mệnh,
someone who's always looking down on him and watching over him
một người luôn dõi theo và bảo vệ anh ta
in his darkest moments -- someone called the Panic Monster.
trong những khoảnh khắc đen tối nhất — một thực thể gọi là Quái Vật Hoảng Loạn.
Now, the Panic Monster is dormant most of the time,
Quái Vật Hoảng Loạn phần lớn thời gian đều ngủ yên,
but he suddenly wakes up anytime a deadline gets too close
nhưng anh ta đột ngột thức dậy bất cứ khi nào thời hạn đến quá gần
or there's danger of public embarrassment, a career disaster or some other scary consequence.
hoặc có nguy cơ bị xấu hổ trước công chúng, thảm họa nghề nghiệp hay một hậu quả đáng sợ nào khác.
And importantly, he's the only thing the Monkey is terrified of.
Và quan trọng là, anh ta là thứ duy nhất mà Con Khỉ sợ hãi.
Now, he became very relevant in my life pretty recently,
Gần đây, anh ta đã trở nên rất liên quan đến cuộc sống của tôi,
because the people of TED reached out to me about six months ago
bởi vì khoảng sáu tháng trước, những người của TED đã liên hệ với tôi
and invited me to do a TED Talk.
và mời tôi thực hiện một bài nói TED.
Now, of course, I said yes.
Tất nhiên, tôi đã đồng ý.
It's always been a dream of mine to have done a TED Talk in the past.
Từ trước đến nay, tôi luôn mơ ước được thực hiện một bài nói TED.
But in the middle of all this excitement,
Nhưng giữa lúc phấn khích này,
the Rational Decision-Maker seemed to have something else on his mind.
Người Ra Quyết Định Lý Trí dường như có điều khác trong đầu.
He was saying, "Are we clear on what we just accepted?
Anh ta nói: "Chúng ta có hiểu rõ những gì vừa chấp nhận không?
Do we get what's going to be now happening one day in the future?
Chúng ta có hình dung được điều sẽ xảy ra trong tương lai không?
We need to sit down and work on this right now."
Chúng ta cần ngồi xuống và bắt tay vào việc này ngay bây giờ."
And the Monkey said, "Totally agree, but let's just open Google Earth
Và Con Khỉ nói: "Hoàn toàn đồng ý, nhưng hãy mở Google Earth đã
and zoom in to the bottom of India, like 200 feet above the ground,
và phóng to xuống phía dưới cùng của Ấn Độ, khoảng 200 feet so với mặt đất,
and scroll up for two and a half hours til we get to the top of the country,
rồi cuộn lên trong hai tiếng rưỡi cho đến khi tới phía trên cùng của đất nước,
so we can get a better feel for India."
để chúng ta cảm nhận Ấn Độ rõ hơn."
So that's what we did that day.
Đó là những gì chúng tôi đã làm hôm ấy.
As six months turned into four and then two and then one,
Khi sáu tháng trôi thành bốn, rồi thành hai, rồi thành một,
the people of TED decided to release the speakers.
đội ngũ TED quyết định công bố danh sách diễn giả.
And I opened up the website, and there was my face
Và tôi mở trang web, và khuôn mặt tôi
staring right back at me.
đang nhìn thẳng lại tôi.
And guess who woke up?
Đoán xem ai vừa thức dậy?
So the Panic Monster starts losing his mind,
Thế là Con Quái Vật Hoảng Loạn bắt đầu mất trí,
and a few seconds later, the whole system's in mayhem.
và vài giây sau, cả hệ thống rơi vào hỗn loạn.
And the Monkey -- remember, he's terrified of the Panic Monster --
Còn Con Khỉ, nhớ nhé, nó khiếp sợ Con Quái Vật Hoảng Loạn,
boom, he's up the tree!
vụt một cái, nó trèo lên cây!
And finally, finally, the Rational Decision-Maker can take the wheel
Và cuối cùng, cuối cùng, Người Ra Quyết Định Lý Trí có thể cầm lái
and I can start working on the talk.
và tôi có thể bắt đầu chuẩn bị bài nói.
Now, the Panic Monster explains all kinds of pretty insane procrastinator behavior,
Giờ thì Con Quái Vật Hoảng Loạn giải thích đủ kiểu hành vi trì hoãn khá điên rồ,
like how someone like me could spend two weeks
chẳng hạn như việc một người như tôi có thể dành hai tuần
unable to start the opening sentence of a paper,
mà không sao viết nổi câu mở đầu của một bài luận,
and then miraculously find the unbelievable work ethic
rồi bỗng dưng tìm được tinh thần làm việc khó tin
to stay up all night and write eight pages.
để thức trắng đêm và viết xong tám trang.
And this entire situation, with the three characters -- this is the procrastinator's system.
Và toàn bộ tình huống này, với ba nhân vật, chính là hệ thống của người trì hoãn.
It's not pretty, but in the end, it works.
Nó không đẹp đẽ gì, nhưng cuối cùng thì nó vẫn hiệu quả.
This is what I decided to write about on the blog a couple of years ago.
Đây là điều tôi quyết định viết trên blog cách đây vài năm.
When I did, I was amazed by the response.
Khi viết xong, tôi đã kinh ngạc trước phản hồi nhận được.
Literally thousands of emails came in,
Thực sự có hàng nghìn email gửi về,
from all different kinds of people from all over the world,
từ đủ loại người khác nhau trên khắp thế giới,
doing all different kinds of things.
làm đủ loại nghề nghiệp khác nhau.
These are people who were nurses, bankers, painters, engineers
Đó là những người từng là y tá, nhân viên ngân hàng, họa sĩ, kỹ sư
and lots and lots of PhD students.
và rất, rất nhiều nghiên cứu sinh tiến sĩ.
And they were all writing, saying the same thing: "I have this problem too."
Và tất cả họ đều viết, nói cùng một điều: "Tôi cũng gặp vấn đề này."
But what struck me was the contrast between the light tone of the post
Nhưng điều khiến tôi ấn tượng là sự tương phản giữa giọng điệu nhẹ nhàng của bài đăng
and the heaviness of these emails.
và sự nặng nề của những email này.
These people were writing with intense frustration
Những người này viết với sự thất vọng sâu sắc
about what procrastination had done to their lives,
về việc trì hoãn đã làm gì với cuộc đời họ,
about what this Monkey had done to them.
về việc "Con khỉ" này đã gây ra điều gì cho họ.
And I thought about this, and I said,
Tôi nghĩ về điều này và tự nhủ,
well, if the procrastinator's system works, then what's going on?
vậy nếu hệ thống của người hay trì hoãn hiệu quả, thì chuyện gì đang xảy ra?
Why are all of these people in such a dark place?
Tại sao tất cả những người này lại rơi vào tình cảnh tối tăm đến vậy?
Well, it turns out that there's two kinds of procrastination.
Hóa ra có hai loại trì hoãn.
Everything I've talked about today, the examples I've given, they all have deadlines.
Mọi thứ tôi nói hôm nay, các ví dụ tôi đưa ra, đều có hạn chót.
And when there's deadlines, the effects of procrastination are contained to the short term
Và khi có hạn chót, hậu quả của việc trì hoãn bị giới hạn trong ngắn hạn
because the Panic Monster gets involved.
vì "Con quái vật hoảng loạn" xuất hiện.
But there's a second kind of procrastination
Nhưng có loại trì hoãn thứ hai
that happens in situations when there is no deadline.
xảy ra trong những tình huống không có hạn chót.
So if you wanted a career where you're a self-starter --
Vậy nếu bạn muốn một sự nghiệp mà bạn phải tự khởi động --
something in the arts, something entrepreneurial --
chẳng hạn nghệ thuật, hoặc kinh doanh khởi nghiệp --
there's no deadlines on those things at first, because nothing's happening,
ban đầu những việc đó không có hạn chót, vì chưa có gì xảy ra,
not until you've gone out and done the hard work
cho đến khi bạn đi ra ngoài và làm công việc vất vả
to get momentum, get things going.
để tạo đà, khiến mọi thứ bắt đầu chuyển động.
There's also all kinds of important things outside of your career
Ngoài sự nghiệp, cũng có đủ loại việc quan trọng khác
that don't involve any deadlines,
mà không liên quan đến bất kỳ thời hạn nào,
like seeing your family or exercising and taking care of your health,
chẳng hạn như gặp gỡ gia đình hoặc tập thể dục và chăm sóc sức khỏe,
working on your relationship or getting out of a relationship that isn't working.
cải thiện mối quan hệ của bạn hoặc rời khỏi một mối quan hệ không còn hiệu quả.
Now if the procrastinator's only mechanism of doing these hard things
Giờ nếu cách duy nhất để người trì hoãn làm những việc khó khăn này
is the Panic Monster, that's a problem, because in all of these non-deadline situations,
là "Quái vật Hoảng loạn", thì đó là vấn đề, bởi trong tất cả những tình huống không có thời hạn này,
the Panic Monster doesn't show up.
Quái vật Hoảng loạn sẽ không xuất hiện.
He has nothing to wake up for,
Nó chẳng có lý do gì để thức dậy,
so the effects of procrastination, they're not contained; they just extend outward forever.
nên hậu quả của việc trì hoãn không được kiểm soát; chúng cứ lan rộng ra mãi mãi.
And it's this long-term kind of procrastination
Và chính kiểu trì hoãn dài hạn này
that's much less visible and much less talked about
ít được nhìn thấy và ít được nhắc đến hơn nhiều
than the funnier, short-term deadline-based kind.
so với kiểu trì hoãn ngắn hạn, gắn với thời hạn, nghe có vẻ hài hước hơn.
It's usually suffered quietly and privately.
Nó thường được chịu đựng một cách thầm lặng và riêng tư.
And it can be the source
Và nó có thể là nguồn gốc
of a huge amount of long-term unhappiness, and regrets.
của rất nhiều nỗi bất hạnh và hối tiếc kéo dài.
And I thought, that's why those people are emailing,
Và tôi nghĩ, đó là lý do những người ấy gửi email cho tôi,
and that's why they're in such a bad place.
và cũng là lý do họ rơi vào tình trạng tệ như vậy.
It's not that they're cramming for some project.
Không phải vì họ đang vội vã làm một dự án nào đó.
It's that long-term procrastination has made them feel like a spectator,
Mà là vì sự trì hoãn dài hạn đã khiến họ cảm thấy mình như một người ngoài cuộc,
at times, in their own lives.
có lúc, ngay trong chính cuộc sống của mình.
The frustration is not that they couldn't achieve their dreams;
Nỗi bực bội không nằm ở chỗ họ không thể đạt được ước mơ;
it's that they weren't even able to start chasing them.
mà là họ thậm chí còn không thể bắt đầu theo đuổi chúng.
So I read these emails and I had a little bit of an epiphany --
Vì vậy, khi đọc những email này, tôi chợt nhận ra một điều --
that I don't think non-procrastinators exist.
rằng tôi không nghĩ những người không trì hoãn thực sự tồn tại.
That's right -- I think all of you are procrastinators.
Đúng vậy -- tôi nghĩ tất cả các bạn đều là người trì hoãn.
Now, you might not all be a mess, like some of us,
Có thể không phải ai cũng bừa bộn như một số người trong chúng ta,
and some of you may have a healthy relationship with deadlines,
và một số người trong các bạn có mối quan hệ lành mạnh với deadline,
but remember: the Monkey's sneakiest trick is when the deadlines aren't there.
nhưng hãy nhớ: chiêu lừa tinh vi nhất của Con Khỉ là khi không có deadline nào cả.
Now, I want to show you one last thing.
Bây giờ, tôi muốn cho các bạn xem một điều cuối cùng.
I call this a Life Calendar.
Tôi gọi đây là Lịch Cuộc Đời.
That's one box for every week of a 90-year life.
Đó là một ô cho mỗi tuần của cuộc đời 90 năm.
That's not that many boxes, especially since we've already used a bunch of those.
Không có bao nhiêu ô đâu, nhất là khi chúng ta đã dùng đi kha khá rồi.
So I think we need to all take a long, hard look at that calendar.
Vì vậy tôi nghĩ tất cả chúng ta cần nhìn thật kỹ, thật nghiêm túc vào cuốn lịch đó.
We need to think about what we're really procrastinating on,
Chúng ta cần suy nghĩ về điều mà mình thực sự đang trì hoãn,
because everyone is procrastinating on something in life.
vì ai cũng đang trì hoãn một điều gì đó trong cuộc sống.
We need to stay aware of the Instant Gratification Monkey.
Chúng ta cần luôn cảnh giác với Con Khỉ Thỏa Mãn Tức Thì.
That's a job for all of us.
Đó là nhiệm vụ của tất cả chúng ta.
And because there's not that many boxes on there,
Và vì trên đó không có nhiều ô lắm,
it's a job that should probably start today.
nên đây là nhiệm vụ có lẽ nên bắt đầu ngay hôm nay.
Well, maybe not today, but ...
À, có lẽ không phải hôm nay, nhưng...
You know.
Bạn biết đấy.
Sometime soon.
Đâu đó sớm thôi.
Thank you.
Cảm ơn các bạn.